KHÁI QUÁTCHUNG:

Năm 2009 trên Thế giới thiên tai diễn ra rất ác liệt và khó lường như động đất, bão mạnh (siêu bão), lũ đặc biệt lớn, bão tuyết xảy ra ở các nước châu Âu và Trung Quốc vào cuối tháng 10, đầu tháng 11. Trong khu vực Tây bắc Thái Bình Dương và Biển Đông bão di chuyển hết sức phức tạp, dị thường, mang tính cực đoan, có nhiều cơn bão mạnh; Tính đến hết tháng 12 năm 2009 đã có 37 cơn bão và áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) hoạt động (trong đó có 31 cơn bão và 6 ATNĐ), nhiều hơn trung bình nhiều năm (TBNN): 7 đến 8 cơn. Trên biển Đông có 16 cơn bão và ATNĐ, nhiều hơn TBNN: 4 cơn; trong đó có 07 cơn bão và 01 ATNĐ ảnh hưởng đến đất liền Việt Nam. Bão, lũ đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho các nước trong khu vực châu Á như bão MORAKOT đổ bộ vào Đài Loan ngày 7/8/2009, gây gió mạnh cấp 13, giật cấp 14, làm đổ tòa nhà 6 tầng. Bão Ketsana đổ bộ vào Phililpin gây lũ lụt đặc biệt lớn và thiệt hại nghiêm trọng về tài sản cho các tỉnh phía Nam của nước này, bão đã làm chết khoảng 650 người. Bão Parma đã tàn phá trên bán đảo LuZon Phililpin trong 05 ngày, ba lần quay ra, quay vào sau đó di chuyển vào Biển Đông vượt qua đảo Hải Nam, vào vịnh Bắc Bộ mạnh thêm thành bão mạnh (siêu bão) với sức gió mạnh nhất cấp 14 tại đảo Bạch Long Vĩ rồi tan trên vùng ven biển các tỉnh Thanh Hóa-Thái Bình. Đây là những trường hợp chưa từng xảy ra trong hơn 50 năm qua.

Hà Nam tuy không chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão mạnh nhưng ảnh hưởng của cơn bão số 4; 5; 7; 8; 9; 10  đã gây ra mưa vừa, mưa to và mưa rất to; Bão số 4 gây ngập úng một số diện tích lúa mùa thời kỳ mới cấy.

I-/ BÃO VÀ ÁP THẤP NHIỆT ĐỚI (ATNĐ):

Năm 2009 có 11 cơn bão và 4 ATNĐ hoạt động trên Biển Đông, trong đó có 7 cơn bão và một ATNĐ ảnh hưởng đến thời tiết đất liền và hải đảo Việt Nam.

1.1- Bão:

- Cơn bão số 4 (có tên Quốc Tế là Soudeler): Phát triển từ một áp thấp nhiệt đới trên biển Tây Thái Bình Dương và di chuyển vào biển Đông; Trưa ngày 11/7 mạnh lên thành bão, lúc 13 giờ có vị trí 20,1 độ vĩ Bắc; 114,1 độ kinh đông, di chuyển chủ yếu theo hướng Tây Tây bắc. Đến chiều tối ngày 12/7 đổ bộ vào các tỉnh Quảng Ninh–Hải Phòng; tỉnh Hà Nam có mưa to đến rất to.

- Cơn bão số 5 (có tên Quốc Tế là Molave): Di chuyển từ Tây Thái Bình Dương vào biển Đông ngày 17/7 rồi tiếp tục di chuyển theo hướng Tây Bắc, ngày 19/7 đổ bộ vào Quảng Đông Trung Quốc, tỉnh Hà Nam có mưa to.

- Cơn bão số 6 (có tên Quốc Tế là Goni): hình thành từ một áp thấp nhiệt đới di chuyển từ Tây Thái Bình Dương vào Biển Đông, trưa ngày 2/8, ngày 3/8 mạnh lên thành bão, cơn bão số 6; Hồi 7 giờ có vị trí 18,3 độ vĩ Bắc, 115,7 độ kinh đông, di chuyển chủ yếu Tây Tây Bắc. Đến ngày 6/8 sau khi đổ bộ vào bán đảo Lôi Châu bão suy yếu thành áp thấp nhiệt đới, rồi thành vùng thấp. Tuy nhiên đêm 7/8 vùng thấp này lại mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới, rồi thành bão; Bão di chuyển theo hướng Tây Tây Nam, rồi Tây Nam vòng quanh đảo Hải Nam (Trung Quốc). Chiều tối ngày 8/8 ảnh hưởng trực tiếp đến vùng ven biển từ Nghệ An đến Quảng Trị. Do kết hợp với hoàn lưu bão MARAKOT và không khí lạnh tràn xuống ngày 4/8, bão số 6 đã gây ra hai đợt mưa lớn từ 100-150mm, trong các ngày 4-5/8 ở một số nơi: Bắc Bộ, Trung Bộ và 7-8/8 ở Trung Trung Bộ. Sau đó bão di chuyển theo hướng Đông Đông Bắc và tan trên vùng biển Bắc Biển Đông.

- Cơn bão số 7: Hình thành từ một áp thấp nhiệt đới, ngày 3/9 có vị trí lúc 13 giờ: 15,4 độ vĩ Bắc; 110,5 độ kinh đông trên vùng biển Quảng Nam – Quảng Ngãi; Đến ngày 10/9 mạnh lên thành bão (cơn bão số 7), vị trí tâm bão lúc 4 giờ có vị trí 18,7 độ vĩ Bắc; 115,9 độ kinh Đông, di chuyển chủ yếu theo hướng giữa Tây và Tây Tây Bắc; Đến ngày 12/9 đổ bộ vào các tỉnh Nam Định – Thanh Hóa. Do ảnh hưởng của bão, tỉnh Hà Nam có mưa to và gió mạnh cấp 6.

- Cơn bão số 8: Đi từ Tây Thái Bình Dương vào biển Đông ngày 13/9, hồi 13 giờ có vị trí 19,4 độ vĩ bắc; 118,9 độ kinh đông rồi di chuyển chủ yếu theo hướng Tây Tây Bắc; Ngày 15/9 đổ bộ vào Quảng Đông Trung Quốc. Tỉnh Hà Nam có mưa vừa đến mưa to.

- Cơn bão số 9 (có tên Quốc tế là Ketsana): Hình thành trên vùng biển Tây Thái Bình Dương vào biển Đông tối ngày 26/9, hồi 19 giờ có vị trí 15,4 độ vĩ bắc; 119,8 độ kinh đông, sức gió mạnh nhất gần tâm bão mạnh cấp 10, cấp 11 và di chuyển chủ yếu theo hướng Tây; sau đó mạnh dần lên thành siêu bão với sức gió mạnh cấp 16, giất cấp 17 (trên biển). Ngày 29/9 đổ bộ trực tiếp vào các tỉnh Quảng Nam - Quảng Ngãi, gây gió mạnh cấp 12, giật cấp 13 và mưa rất to, gây ra lũ đặc biệt lớn trên diện rộng tại các triền sông Nam Trung bộ và Tây Nguyên, thiệt hại nặng nề về người và tài sản cho các tỉnh này. Lượng mưa trong hai ngày 28-29/9 ở Quảng Bình, Quảng Trị và Tây Nguyên đo được 200-400 mm, các tỉnh từ Thưà Thiên Huế đến Quảng Ngãi 400-600 mm, có nơi 700-800 mm. Tỉnh Hà Nam có mưa vừa, mưa to.

- Cơn bão số 10 (có tên Quốc Tế là Parma): Hình thành trên vùng biển Tây Thái Bình Dương, có hướng di chuyển rất phức tạp, bão đã tàn phá ở bán đảo LuZon Phi-Lip-Pin trong 05 ngày (ba lần quay ra, quay vào), vào biển đông, quay trở ra rồi lại vào biển Đông, hồi 13 giờ ngày 9/10 vị trí tâm bão ở khoảng 17,2 độ vĩ bắc; 119,6 độ kinh đông với sức gió cấp 9, cấp 10 và di chuyển chủ yếu theo hướng giữa Tây và Tây Tây Bắc vượt qua bắc đảo Hải Nam (Trung Quốc) vào vịnh Bắc bộ, hồi 17 giờ ngày 13/10 có vị trí 20,2 độ vĩ bắc; 107,9 độ kinh đông và mạnh thêm thành siêu bão với sức gió mạnh nhất cấp 14 tại đảo Bạch Long Vĩ, do ảnh hưởng kết hợp gió mùa đông Bắc tràn về. Ngày 14/10 bão ảnh hưởng trực tiếp đến các tỉnh ven biển từ Quảng Ninh đến Thanh Hóa, gây gió mạnh cấp 7, cấp 8 tại Thái Bình, Nam Định; Do ảnh hưởng của gió mùa đông Bắc cho nên bão đã tan ở ven biển Thái Bình-Thanh Hóa; Tỉnh Hà Nam có mưa vừa, mưa to.

- Cơn bão số 11 (MIRINAE) hoạt động từ 25/10 đến 2/11 với sức gió mạnh cấp 10-11, giật cấp 13-14 (trên biển), đi vào vùng Đèo Cả ( Phú Yên-Khánh Hòa) đã để lại ấn tượng kinh hoàng bởi sức tàn phá và hậu quả nặng nề của nó tại khu vực này. Lượng mưa đo được trong cơn bão 11 tại Quảng Trị, Tây nguyên 50-100mm, từ Quảng Ngãi đến Khánh Hòa và Gia Lai: 400-600mm, một số nơi xấp xỉ 800mm;
gây lũ lớn trên diện rộng tại các tỉnh Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản.

1.2- Áp thấp nhiệt đới:

ATNĐ-1: Sáng ngày 13 tháng 7 một ATNĐ hình thành trên vùng biển Tây bắc Thái Bình Dương, di chuyển theo hướng giữa Tây và Tây Tây bắc, đêm ngày 15 tháng 7 đổ bộ vào đất liền thuộc tỉnh Phúc Kiến Trung Quốc.

ATNĐ-2: Ngày 3/9/2009 một ATNĐ hình thành trên khu vực ngoài khơi Trung bộ và hầu như ít di chuyển. Ngày 9/9/2009 tan trên vùng ven biển tỉnh Quảng Ngãi.

ATNĐ-3: Ngày 16/10/2009 một vùng áp thấp trên khu vực Biển Đông đã mạnh lên thành ATNĐ; Hồi 15 giờ ngày 16/10/2009 có vị trí 14-15 độ vĩ Bắc; 112,5 – 113,5 độ kinh đông, di chuyển chủ yếu theo hướng giữa Tây và Tây Tây Bắc. Ngày 20/10/2009 tan trên vùng biển phía Nam đảo Hải Nam (Trung Quốc).

ATNĐ-4: Ngày 25/11/2009 một áp ATNĐ hình thành trên biển Đông; Vị trí lúc 7 giờ ở vào khoảng 6,0-7,0 độ vĩ Bắc; 107,0-108,0 độ kinh đông. Di chuyển chủ yếu theo hướng Tây Nam; ngày 28/11/2009 tan ở phía Nam Biển Đông.

II-/ DIỄN BIẾN NHIỆT ĐỘ, MƯA, LŨ (từ tháng V đến tháng X):

            2.1- Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình tháng toàn vụ: 28,7 độ C cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN): 0,7 độ C, tháng 5

2.2- Nắng: Tổng số giờ nắng toàn vụ có 913 giờ ít hơn TBNN: 177 giờ; tháng 6 và 8 >TBNN, các tháng khác đều

2.3- Mưa:

 Tổng lượng mưa 1466mm

         2.4- Lũ:

         Trên sông Hồng tại Yên Lệnh thời gian bắt đầu mùa lũ phù hợp quy luật và kết thúc sớm, là năm có xuất hiện lũ Tiểu mãn. Trên sông Đáy tại Phủ Lý thời gian bắt đầu mùa lũ phù hợp so với quy luật và kết thúc sớm.

            a. Hạ lưu sông Hồng tại Yên Lệnh có 2 trận lũ. Đỉnh lũ năm là 554 cm cao hơn báo động I: 4 cm, xuất hiện ngày 9/VII. Đỉnh lũ năm xếp loại rất nhỏ; thời gian duy trì mực nước lũ toàn mùa ≥cấp BĐI: 7 giờ, ít nhất trong chuỗi số liệu.

            b. Trên sông Đáy tại Phủ Lý, cả mùa chỉ có một trận lũ kép. Đỉnh lũ năm là 334 cm cao hơn BĐII: 4 cm xuất hiện ngày 18/VII; Đỉnh lũ năm xếp loại trung bình; thời gian duy trì mực nước lũ toàn mùa ≥cấp BĐI: 205 giờ, trong đó có 14 giờ ≥BĐII.

            * TÓM LẠI:

Năm 2009 là năm có nhiều bão, ATNĐ và có nhiều cơn bão rất mạnh hướng di chuyển của bão hết sức phức tạp, mang tính dị thường như bão số 6 và bão số 10. Chỉ tính riêng trong cơn bão số 9, Chính phủ đã chỉ đạo sơ tán hơn 356 ngàn dân ra khỏi vùng nguy hiểm (đây là đợt di dân lớn nhất từ trước đến nay), trong cơn bão số 11 là 43.429 người. Tuy nhiên do sức mạnh kinh hoàng của cơn bão số 9 và số 11, vượt quá sức chịu đựng của cơ sở hạ tầng và của người dân nên hai cơn bão này cũng đã gây tai họa rất lớn: 298 người chết và mất tích, thiệt hại 19 ngàn tỷ đồng
         Tại Hà Nam: tổng lượng mưa ít hơn TBNN, mưa rất tập trung trong thời gian ngắn, chênh lệch giữa các khu vực trong tỉnh rất lớn; tháng 7 âm lịch thời tiết khô hanh không có mưa ngâu; nắng nóng kéo dài sang tháng 9, đặc biệt là tháng 11 còn xuất hiên ngày nắng nóng; Ít lũ, đỉnh lũ rất thấp, mùa lũ kết thúc sớm. Trên sông Đáy tại Phủ Lý, có một trận lũ kép; đỉnh lũ xấp xỉ báo động II; trên sông Hồng gần như không có lũ. Những đặc điểm diễn biến bất thường của thời tiết Thủy văn năm 2009, nguyên nhân là do biến đổi khí hậu.

 TRUNG TÂM KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN HÀ NAM